Zarszyn - wieś, siedziba gminy, do 1955 roku miasto. Dokładna data lokacji Zarszyna nie jest znana. Po raz pierwszy występuje wdokumencie z 1395 roku, w którym Władysław Jagiełło nadał miasto Zarszyn wraz z Posadą Zarszyńską i Długiem Jachnikowi ze Sosweszowa. W dokumencie tymmiejscowość ta nazwana została Szarschin. W 1434 roku nosi nazwę Zarschin, w 1589 Zarszin, w 1646 Zarschschin, Sarchin. Zarszyn założyli koloniściniemieccy korzystając z prawa magdeburskiego. Kolejnymi właścicielami dóbr zarszyńskich byli Krzczon z Kozichgłów, kasztelan sądecki i jego synowie Jani Krystyn. Oni to, na prośbę mieszczan zarszyńskich, nadali mieszkańcom tzw. prawa zarszyńskie. W Archiwum Państwowym w Krakowie znajduje się kopia tegodokumentu, sporządzona w 1631 r. W 1439 roku majątek, w drodze sprzedaży, przeszedł w ręce Piotra Smolickiego. W 1458 roku Piotr zapisał synom swego brataMikołajowi i Stanisławowi 1/3 Zarszyna z Posadą i Długiem. Kolejnymi właścicielami dóbr byli Zarszyńscy, Pieniążkowie. Tak np. w roku 1508 jakodziedzice figurują Jakub Pieniążek i Piotr Zarszyński. W latach 1589-1614 jako współwłaściciel wymieniany jest Jan Zabawski, w 1589 Okręglicki, a w1644 Błoński. Mieszczanie, poza uprawą roli, trudnili się rzemiosłem, głównie szewstwem i tkactwem. Z czasem nastąpił upadek rzemiosł, a głównym źródłemutrzymania została uprawa roli. Od 1625 roku dobra zarszyńskie były własnością jezuitów z Krosna i taki stan trwał aż do kasaty zakonu. Sporządzony naprzełomie XVII i XVIII wieku, przez nowych właścicieli spis mieszczan, kmieci i ich obowiązków jest bogatym źródłem wiedzy o stosunkach panujących wmieście. Ponad połowa mieszczan obciążona była powinnością świadczenia pracy na rzecz dworu. XVII stulecie, obfitujące w wojny, epidemie i klęskiodcisnęło swe piętno także na Zarszynie. W 1624 roku spustoszyli go Tatarzy, z trudem podźwignięty, spłonął w 1667 wraz z ratuszem, folwarkiem ibrowarem. Kolejne zniszczenia dotknęły miasto w 1676 roku. W związku z ciężarami nałożonymi na miasto w czasie wojny północnej, wyniszczonekontrybucjami, opustoszało, a pozostali w nim mieszkańcy z trudem zdobywali środki na przeżycie. Kolejną troską zarszynian były ciągłe spory granicznemiedzy właścicielami Zarszyna i Beska. Obie własności dzielił Wisłok, który niespodziewanie, w XV stuleciu zmienił koryto przesuwając się bliżejZarszyna. Spory dotyczyły więc gruntów leżących między starym a nowym Wisłokiem i trwały aż do I rozbioru Polski. Po kasacie zakonu jezuitów, w 1773roku, drogą licytacji ogłoszonej przez rząd austriacki, dobra zarszyńskie nabył Wilhelm Siemieński z Biecza. Nowy dziedzic zawarł ugodę z właścicielamiBeska i Jaćmierza. Ustalona wówczas granica między poszczególnymi miejscowościami obowiązuje do dzisiaj. W 1845 roku dobra zarszyńskie należały doKaziemierza Ostaszewskiego, a następnie, do 1944 roku, do rodziny Wiktorów. I wojna światowa przyniosła Zarszynowi straty ludnościowe i materialne. W 1915roku, od ostrzału artylerii austriackiej zginęło 23 mieszkańców, spłonęło 260 domów, zniszczony został tez kościół. Po zakończeniu ofensywyrosyjskiej natychmiast przystąpiono do odbudowy. 9 września 1939 roku do Zarszyna wkroczyły wojska niemieckie. Rozpoczęła się okupacja. MieszkańcyZarszyna aktywnie włączyli się w walkę z najeźdźcą. Zawieszono działalność organizacji społecznych, przez rok nie funkcjonowała szkoła. Na robotyprzymusowe do Rzeszy wywieziono 52 osoby. 9. VIII 1944 roku do Zarszyna wkroczyły oddziały radzieckie.

Ośrodkiem miejscowości pozostał prostokątny rynek, w obrębie którego krzyżują się szlaki komunikacyjne ze wschodu na zachód (droga krajowa KrosnoSanok) i z południowego zachodu na północ prowadząca do Jaćmierza. Wokół rynku nowa zabudowa. Przy głównej trasie, na zachód od placu rynkowego wznosisię kościół parafialny p.w. św. Marcina Biskupa. Nie jest znana data lokacji parafii. Wiadomo, że w 1441 roku Piotr ze Smolic Pieniążek powiększyłupo-sażenie zarszyńskiej parafii. W XVI w. kościół zajęli dysydenci, którzy zwrócili świątynię katolikom w 1644 roku. Obecny kościół wzniesiono w1872 roku staraniem ks. Antoniego Kirschnera, ówczesnego proboszcza i właściciela dóbr zarszyńskich Jana Wiktora. Jest to okazała, murowana budowla wstylu pseudogotyckim. Dwukrotnie uszkodzona w czasie I i II wojny światowej, odbudowana ze zniszczeń prezentuje się nadzwyczaj okazale.